Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya karşı başlattığı geniş çaplı savaş, Avrupa’daki güvenlik anlayışını köklü biçimde değiştirdi. Savunma bütçeleri artırılırken, birçok ülkede zorunlu askerlik ve yedek kuvvet sistemleri yeniden tartışılmaya başlandı. Bu eğilim Batı Balkanlar’a da yansımış durumda.
Sırbistan, Mart 2027’den itibaren 75 günlük zorunlu askerlik uygulamasını yeniden başlatmayı planlıyor. Şimdiye kadar hazırlıklar için yaklaşık 130 milyon avro ayrıldı. 18-30 yaş arasındaki erkekleri kapsaması öngörülen uygulamanın yürürlüğe girmesi için parlamentonun onayı gerekiyor.
Hırvatistan ise zorunlu askerliği Mart 2026’da yeniden başlattı. İki aylık temel eğitimin devlete yıllık yaklaşık 20 milyon avroya mal olduğu belirtilirken, askerlere aylık 1.100 avro ödeme yapılıyor. Askerlik yapmak istemeyenler için daha uzun süren ve daha düşük ücretli sivil hizmet seçeneği bulunuyor.
Kosova zorunlu askerlik yerine Finlandiya modeline yöneliyor
Kosova ise farklı bir yol izliyor. Hükümet, zorunlu askerlik yerine Finlandiya ve Baltık ülkelerinde uygulanan “kapsamlı savunma” modelini geliştirmeyi hedefliyor.
Bu sistem, yalnızca profesyonel orduya değil, toplumun tamamının kriz, doğal afet veya silahlı çatışma durumlarında belirli görevler üstlenmesine dayanıyor.
Kosova hükümeti Eylül 2024’te Kapsamlı Savunma Ulusal Programı’nı kabul etti. Program; vatandaşların eğitilmesi, yedek kuvvetlerin geliştirilmesi, hibrit tehditlere karşı direnç oluşturulması ve liselerde savunmayla ilgili yeni derslerin verilmesini öngörüyor.
Savunma Bakanı Ejup Maqedonci’ye göre bu model, Kosova’nın ekonomik gelişimini aksatmadan savunma kapasitesini güçlendirmeyi amaçlıyor. Kosova Güvenlik Gücü’nün yaklaşık 5 bin aktif personeli ve 3 bin yedek askeri bulunuyor. Ayrıca gönüllü rezerv sisteminin geliştirilmesi planlanıyor.
Bosna-Hersek profesyonel ordu modelini koruyor
Bosna-Hersek’te zorunlu askerliğin geri getirilmesi şu anda gündemde değil. Ülke, 2006’da kurulan profesyonel silahlı kuvvet modelini sürdürüyor.
Ancak Savunma Bakanı Zukan Helez, eski askerlerin yanı sıra doktor, mühendis ve diğer uzmanların da yer alabileceği yeni bir yedek kuvvet sistemi oluşturulmasını gündeme getirdi.
Askeri analistler ise Bosna-Hersek’in güvenlik ve savunma stratejilerinin büyük bölümünün 2006’dan kalma olduğuna dikkat çekerek sistemin güncellenmesi gerektiğini savunuyor.
Karadağ ve Kuzey Makedonya şimdilik profesyonel orduda kalıyor
Karadağ, zorunlu askerliği 2006’da kaldırdı ve 2019’dan bu yana üç aylık gönüllü askerlik hizmeti sunuyor. Ülkenin yaklaşık 2.400 kişilik profesyonel ordusu bulunuyor. Savunma Bakanlığı, zorunlu askerliğin gelecekte geri getirilebileceğini tamamen dışlamıyor.
Kuzey Makedonya da zorunlu askerliği 2006’da kaldırdı. Yaklaşık 7 bin aktif ve yedek askerden oluşan profesyonel ordu modelini sürdüren ülkede, şu an zorunlu askerliğin geri getirilmesine yönelik resmi bir plan bulunmuyor.
Avrupa neden yeniden silahlanıyor?
Avrupa’daki değişimin temelinde iki ana faktör gösteriliyor: Rusya-Ukrayna savaşı ve ABD’nin Avrupa’dan kendi güvenliği için daha fazla sorumluluk üstlenmesini istemesi.
Avrupa Birliği, 2035’e kadar savunmaya toplam 6,8 trilyon avro yatırım yapılmasını öngörüyor. NATO ülkeleri de savunma harcamalarını hızla artırıyor.
Avrupa’da kamuoyu da güvenlik konusunda giderek daha endişeli. Eurobarometre verilerine göre gençlerin yüzde 31’i güvenlik ve savunmayı AB’nin öncelikli alanlarından biri olarak görüyor. AB vatandaşlarının yüzde 78’i ise önümüzdeki beş yıl içinde Avrupa’nın güvenliği konusunda endişeli olduğunu belirtiyor.
Bu tablo, Batı Balkanlar’da da askerlik ve savunma politikalarının yeniden şekillenmesine yol açıyor. Ancak ülkeler aynı modeli izlemiyor: Sırbistan ve Hırvatistan zorunlu askerliğe dönerken, Kosova kapsamlı savunma modelini, Bosna-Hersek ise profesyonel ordu ve yedek kuvvet sistemini öne çıkarıyor./BALKAN POSTASI
