Kosova’nın üst düzey yetkilileri, 1998-1999 savaşından bu yana hâlâ kayıp olan 1.500’den fazla kişinin yerinin belirlenmesine yardımcı olacak devlet ve askerî arşivlerin açılması için komşu Sırbistan’a uluslararası baskı yapılması çağrılarını yineledi.
Görevdeki Başbakan Albin Kurti, Cumhurbaşkanı Vekili Albulena Haxhiu ve diğer yetkililer, Pazar günü Zorla Kaybedilenler Uluslararası Günü dolayısıyla Priştine’deki Kayıp Kişiler Anıtı’nda saygı duruşunda bulundu ve buradan Sırbistan’a iş birliği çağrısı yaptı.
Kurti, “Başta Sırbistan’ın üye olmayı hedeflediği ve yüz milyonlarca avro fon aldığı Avrupa Birliği olmak üzere tüm uluslararası aktörlerden, bu dosyaların açılması için baskı yapmalarını istiyoruz” dedi.
Kurti, savaş sırasında zorla kaybedilen kişilerin bulunduğu yerlere ilişkin tam ve doğru bilgilerin olmamasının, Kosova’ya hem ciddi maliyet yüklediğini hem de kazı ve arama çalışmalarında büyük zaman kaybına yol açtığını söyledi.
“Bunca kazı yapıp yine de çok az sayıda cenazeye ulaşmak son derece hayal kırıklığı yaratıyor. Belgrad’daki dosyalar açılsaydı, çevrede bu kadar çok kazı yapmak zorunda kalmazdık” ifadelerini kullandı.
Haxhiu ise Sırbistan’ın iş birliği yapmamasının, savaş sırasında zorla kaybedilen kişilerin yerlerinin belirlenmesine yönelik Kosova makamlarının çalışmalarını son derece zorlaştırdığını söyledi.
“Bu nedenle bir kez daha Sırbistan’a arşivlerini açması çağrısında bulunuyorum. Aynı zamanda uluslararası ortaklarımızdan da Sırbistan’a bu arşivleri açması için baskı yapmalarını bekliyoruz” dedi Haxhiu.
Bu çağrılar, Kosova makamlarının ülkenin kuzeyindeki üç bölgede yaptıkları kazılarda, savaş sırasında zorla kaybedildikleri düşünülen en az 23 kişiye ait insan kalıntılarını bulduğu bir dönemde geldi.
Zubin Potok’a bağlı üç köyde bulunan insan kalıntıları, DNA yoluyla kimlik tespiti yapılması amacıyla Lahey’e gönderildi.
12 bin 230 kişinin hayatını kaybettiği, yüz binlerce insanın yerinden edildiği ve Kosova genelinde büyük yıkıma yol açan savaşın üzerinden 27 yıl geçmesine rağmen Sırbistan devleti sorumluluğu kabul etmiyor ve zorla kaybedilenler de dahil olmak üzere savaşla ilgili meselelerin çözümüne sınırlı katkı sağlıyor.
Kosova özellikle Yugoslav Ordusu’nun 37. Motorize Tugayı’na ait arşivin açılmasını talep ediyor. Bu arşiv, Sırbistan İçişleri Bakanlığının kararıyla 2014 yılında 30 yıllığına gizli ilan edilmişti.
Belgrad’daki İnsani Hukuk Merkezi aynı yıl bu tugayın arşivine erişim talebinde bulunmuş, 2015 yılında ise söz konusu kararı hukuka aykırı olarak nitelendirerek dönemin Sırbistan Savunma Bakanı Bratislav Gašić’e karşı dava açmıştı.
Kurti, Pazar günü yaptığı açıklamada, Kosova’nın bu arşivin açılması için 2044 yılına kadar, yani 18 yıl daha bekleyemeyeceğini söyledi.
“Kuzey komşumuzun dosyalarının açılması, gerçeğin ortaya çıkarılması, sevdiklerimizin onurlu bir şekilde defnedilmesi ve özellikle de yıllardır endişe içinde bekleyen aileleri açısından hayati öneme sahiptir. Aynı zamanda bölgemizde genel barışa katkı sağlayacaktır” dedi Kurti.
Savaş suçları ve kayıp kişilerin belgelenmesi alanında çalışan uzmanlar daha önce Özgür Avrupa Radyosu’na, arşivlere tam erişimin mezar yerlerinin, sorumluluk zincirinin ve hâlâ bulunamayan kişilerin akıbetinin ortaya çıkarılmasına yardımcı olabileceğini söylemişti.
Sırbistan Helsinki İnsan Hakları Komitesi Başkanı Sonja Biserko’ya göre en önemli kayıtların bulunduğuna inanılan başlıca kurumlar, Sırbistan’ın devlet arşivleri ile Sırbistan Ordusu ve İçişleri Bakanlığının kilit kurumlarıdır.
Biserko, ağustos ayı başında Özgür Avrupa Radyosu’na yaptığı açıklamada, devlet güvenlik servislerinin arşivlerinde de Kosova’daki operasyonlara ilişkin istihbarat raporlarının bulunduğunu, bu raporların gözaltıları ve İçişleri Bakanlığı ile ordu arasındaki koordinasyonu ayrıntılı biçimde anlattığını söyledi.
Kosova ve Sırbistan, yıllar önce Brüksel Diyaloğu kapsamında kayıp kişilerle ilgili ortak bir deklarasyon üzerinde anlaşmaya varmış ve kayıp kişilerin akıbetinin belirlenmesi için gizli bilgiler dahil güvenilir bilgilere tam erişim sağlama taahhüdünde bulunmuştu.
2026 yılının başında iki ülke, Kosova savaşı sırasında kaybolan kişilerle ilgili Ortak Komisyonun ilk toplantısını gerçekleştirdi ancak toplantıdan somut bir sonuç çıkmadı.
Sırp tarafı, Kosova’daki savaş dönemine ilişkin önemli sayıda belgeyi eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesine teslim etmişti.
Ancak bu belgeler, savaştan bu yana hâlâ kayıp olan 1.577 kişinin akıbetinin ortaya çıkarılması için yeterli olmadı./BALKAN POSTASI
