Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in Bosna Hersek’e gerçekleştirdiği birkaç günlük ziyaret, diğer bir ifadeyle ülke genelindeki turu, “Fırtına” (Oluja) Harekâtı’nda hayatını kaybeden Sırpların anıldığı yıldönümü programı kapsamında Mrkonjić Grad’da zirve noktasına ulaştı.
Vučić’in tüm siyasi gezisi, Sırbistan liderinin bütün Sırpların kurtarıcısı ve “büyük ağabeyi” olarak sunulduğu, alışılmış siyasi pazarlama unsurlarını içerecek şekilde kurgulandı. Başta Republika Srpska entitesi olmak üzere çeşitli yer ve şehirleri gezen Vučić, vatandaşlarla buluştu, yoldan geçenlerle tokalaştı, köfte pişirdi ve Sırbistan’dan yardım sözü verdi.
Bu yolculuk sırasında kökenlerinin dayandığı Bugojno yakınlarındaki Čipuljić köyünü de ziyaret etti. Burada köy sakinleriyle bir araya gelen Vučić, çocukluk anılarını anlattı ve romantikleştirdi; kendisini siyasetle hiçbir ilgisi olmayan sıradan ve mütevazı bir insan gibi göstermeye çalıştı. Verilmek istenen mesaj, Vučić’in yalnızca Sırbistan Cumhurbaşkanı olmadığı, halkın sıkıntılarını paylaşan ve insanlar arasında köprüler kurmaya çalışan bir “halk adamı” olduğuydu.
Ancak gezinin zirve noktasında, Mrkonjić Grad’da “Fırtına” Harekâtı’nda hayatını kaybeden Sırplar için düzenlenen anma töreninde Vučić, siyasi profilini esas olarak yansıtan mesajlar verdi. Halktan tepki ve destek göreceğini bildiği konuları özellikle öne çıkardı. Bu çerçevede, “Srbijanac” kavramının kendisini rahatsız ettiğini özellikle vurguladı.
Vučić şöyle konuştu:
“Ne tür hilelere başvurmadılar ki. Kaç kez ‘Hırvatistan Sırbı’, ‘Kosova Sırbı’ ifadelerini kullandık ama hiçbir zaman ‘Sırbistan Hırvatı’ demediniz, böyle bir şeyi hiç duymadınız; çünkü biz sahtekâr değiliz. Sırplara hiçbir zaman tahammül edemediler, iyelik sıfatlarını kullandılar. Biz ne Hırvatistanlıyız, ne Bosnalıyız ne de Srbijanac’ız; biz yalnızca Sırbız. Bizi bölmeyin, bize isimler uydurmayın ki biz de size isimler uydurmaya başlamayalım.”
Ardından Saraybosna ve Sancak bağlamında sözlerini şöyle sürdürdü:
“Saraybosna’da bana ‘Srbijanac’ dediklerinde, Belgrad’da ve Sırbistan’da doğmuş olmama rağmen ben Srbijanac değilim. Ugljanin’e de Srbijanac demiyorlar. Bize Sırp diyeceksiniz, bize saygı göstereceksiniz; çünkü hepimiz aynı halka mensubuz. Pirot’taki, Nikšić’teki ya da Kosovska Mitrovica’daki Sırplar arasında hiçbir fark yoktur. Davranışınızı değiştirmezseniz biz de davranışımızı değiştiririz, o zaman size isimler ve lakaplar vermeye başladığımızda bunun nasıl olduğunu görürsünüz.”
Metinde, ilk bakışta tali bir ayrıntı gibi görünen bu dil meselesinin, bölgedeki tüm Sırpları bir araya getirmesi öngörülen büyük devlet fikrinden kaynaklanan daha geniş bir anlatının önemli parçası olduğu savunuluyor.
Bosna Hersek’te Sırpların ulusal kimliğinin kimse tarafından inkâr edilmediği, Sırbistan’da yaşayan Sırpları “Srbijanac” kavramıyla ayırmanın ise yalnızca dilsel bir kategori olduğu belirtiliyor. “Srbijanac” ifadesi, Sırbistan’da yaşayan kişi anlamında kullanılıyor.
Buna göre Vučić’i rahatsız eden unsur, “Srbijanac” kavramının vurgulanmasıdır; çünkü bu kavram Sırbistan’da yaşayan Sırp ile Bosna Hersek, Hırvatistan veya Karadağ’da yaşayan Sırp arasında açık bir ayrım yapmaktadır.
Bu terminoloji üzerinde ısrar edilmesinin en azından dilsel açıdan, Bosna Hersek’in Bosna Hersek’te yaşayan Sırpların devleti, Karadağ’ın Karadağ’da yaşayan Sırpların devleti ve Hırvatistan’ın Hırvatistan’da yaşayan Sırpların devleti olduğu mesajını verdiği ifade ediliyor.
Bir halkın kültürel ve diğer alanlarda özel bağlar kurmasına kimsenin itiraz etmediği ve bunun yasaklanamayacağı belirtilirken, Vučić’in Bosna Hersek’te yaşayan Sırpların öncelikle Bosna Hersek’i kendi devletleri olarak görmeleri gerektiği yönündeki mesajı duymak, hatta dile getirmek istemediği savunuluyor.
Bu nedenle Vučić’in Mrkonjić Grad’dan, “Sırplar da başkalarına isimler uydurmaya başlayabilir” şeklinde kırgın ve tehditkâr bir mesaj verdiği belirtiliyor.
Metinde ayrıca, kendisini büyük bir uzlaştırıcı olarak sunan ve Čipuljić’teki Boşnak komşusuyla kucaklaşan Vučić’in, siyasi müttefiki Milorad Dodik’in yıllardır Boşnakları yalnızca dini bir grup olarak gösterdiği ve siyasi söyleminde onlardan sık sık “Müslümanlar” diye söz ettiği gerçeğini görmezden geldiği ileri sürülüyor.
Vučić’in Bosna Hersek ziyaretini duyururken de “Bosna Hersek’e gidiyorum” demek yerine “Republika Srpska’ya ve BH Federasyonu’na gidiyorum” ifadesini kullandığı hatırlatılıyor.
Metnin değerlendirmesine göre, ilk bakışta önemsiz görünen bu terminolojik tercih de Vučić’in kelime seçimine ve kullanılan kavramlara büyük önem verdiğini gösteriyor. Buna karşın, Sırbistan’dan bir Sırp için kullanılan meşru “Srbijanac” kavramından rahatsız olması eleştiriliyor./BALKAN POSTASI
