Bosna-Hersek’in iki entitesinden biri olan Republika Sırpska’nın, ABD’de bağımsızlık hedefini desteklemek amacıyla yıllardır milyonlarca dolarlık lobi faaliyeti yürüttüğü ortaya çıktı. ABD Adalet Bakanlığı kayıtlarını inceleyen Özgür Avrupa Radyosu’na göre, Republika Sırpska yönetimi 2015’ten bu yana Washington’daki lobi ve hukuk şirketlerine en az 8,3 milyon dolar ödeme yaptı.
En dikkat çekici anlaşma ise Eylül 2025’te İsrail-Kanada merkezli Dickens & Madson şirketiyle imzalanan 4 milyon dolarlık sözleşme oldu. Sözleşmede açıkça, “Republika Sırpska’nın Bosna-Hersek’ten bağımsızlığının nihai hedef olduğu” ifade ediliyor.
Republika Sırpska’nın lobi faaliyetleri yalnızca bağımsızlık hedefiyle sınırlı değil. Sözleşmelerde eski lider Milorad Dodik’e yönelik ABD yaptırımlarının kaldırılması, Bosna-Hersek Yüksek Temsilcilik Ofisi’nin (OHR) kapatılması, eski Yüksek Temsilci Christian Schmidt’in meşruiyetinin sorgulanması ve Dayton Barış Anlaşması çerçevesinde devlet ile entiteler arasındaki yetkilerin yeniden düzenlenmesi gibi hedefler de bulunuyor.
ABD, Dodik ve bazı yakınlarına yönelik yaptırımların büyük bölümünü Ekim 2025’te kaldırdı. Schmidt ise Mayıs 2026’da görevinden ayrıldı.
Republika Sırpska yönetimi, 2025 bütçe revizyonunda lobi faaliyetleri için ayrıca yaklaşık 28 milyon avroya karşılık gelen 54,9 milyon konvertibl mark ayırdı. Buna karşılık Bosna-Hersek’in merkezi kurumları, savaşın sona erdiği 1995’ten bu yana ABD’de yalnızca sınırlı sürelerle profesyonel lobi hizmeti aldı.
15 farklı şirketle çalışıldı
Son 10 yılda Republika Sırpska hükümetinin ABD’de toplam 15 lobi ve hukuk şirketiyle çalıştığı belirtiliyor. Bu şirketlerin büyük bölümünün Washington’daki Cumhuriyetçi çevrelerle bağlantılı olduğu ifade ediliyor.
Bunlardan biri, Cumhuriyetçi Parti’nin İsrail teşkilatının başındaki Marc Zell’in kurduğu Zell & Associates International Advocates. Bir diğer şirket ise eski Illinois Valisi Rod Blagojevich’in yönettiği RRB Strategies.
2026’da Republika Sırpska adına çalışan CRB Global şirketinin aynı zamanda Sırbistan hükümetini de temsil ettiği belirtiliyor. Sırbistan bu şirkete aylık 10 bin dolar öderken, Republika Sırpska’nın aylık ödemesinin 100 bin dolar olduğu kaydediliyor.
“Anayasaya aykırı lobi” tartışması
Bosna-Hersek Federasyonu’ndan 11 milletvekili Şubat 2026’da, Dickens & Madson sözleşmesini imzalayan Mladen Filipović hakkında “anayasal düzene saldırı ve Bosna-Hersek’in toprak bütünlüğünü tehlikeye atma” suçlamasıyla savcılığa başvurdu.
Ancak Bosna-Hersek Savcılığı başvuruyu reddetti. Savcılık, bu suçun oluşabilmesi için anayasal düzeni veya ülkenin toprak bütünlüğünü zor kullanarak değiştirmeye yönelik eylemlerin bulunması gerektiğini belirtti.
Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi’nin 2008 tarihli bir kararı da ülkedeki devlet, entite ve kanton hükümetlerinin kendi çıkarlarını tanıtmak amacıyla lobi şirketleriyle çalışabileceğini hükme bağlıyor.
Bununla birlikte Bosna-Hersek Anayasası ve yasalarına göre entitelerin ülkeden ayrılma veya bağımsızlık konusunda referandum düzenleme hakkı bulunmuyor.
ABD, Bosna-Hersek’in toprak bütünlüğünü desteklediğini yineliyor
Washington ise Dayton Barış Anlaşması’nın 30. yıldönümünde Bosna-Hersek’in egemenliği ve toprak bütünlüğüne desteğini yeniden teyit etmişti.
Buna rağmen Republika Sırpska yönetiminin ABD’deki lobi faaliyetleri devam ediyor. Mevcut sözleşmelerde Washington’daki Beyaz Saray, Kongre ve Dışişleri Bakanlığı ile temasların artırılması, medya ve sosyal medya kampanyalarının yürütülmesi ve Republika Sırpska’nın siyasi tezlerinin Amerikan karar vericilerine aktarılması hedefleniyor.
Özgür Avrupa Radyosu’nun aktardığı verilere göre, sözleşmelerin gerçek toplam maliyeti açıklanan 8,3 milyon doların da üzerinde olabilir; çünkü bazı anlaşmaların mali tutarları kamuya açık belgelerde sansürlenmiş durumda./BALKAN POSTASI
