Macaristan hükümeti, Bosna Hersek’in iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti’ndeki (Republika Srpska) çiftçilere yönelik tarım makinelerinin sübvansiyonlu alımını sağlayan programın finansmanını durdurdu. Özgür Avrupa Radyosu’nun (RFE/RL) haberine göre söz konusu program, 2022 yılında dönemin Macaristan Başbakanı Viktor Orban ile Bağımsız Sosyal Demokratlar İttifakı (SNSD) lideri Milorad Dodik’in iş birliğiyle duyurulan 100 milyon avroluk yardım paketinin bir parçasıydı.
Habere göre programın yürütülmesinden sorumlu olan Sürdürülebilir Kalkınma Vakfı “Progressus”, 16 Ekim’de yaptığı açıklamada, yeni Macaristan hükümetinin finansmanı durdurmasının ardından 2026 yılına yönelik başvuru çağrısının uygulanmasını askıya aldığını duyurdu.
13 Mart’ta açılan ve yoğun ilgi nedeniyle beş gün sonra kapatılan başvuru çağrısına, Sırp Cumhuriyeti ve Bosna Hersek’in Brçko Bölgesi’nden toplam 1.025 çiftçi başvurdu. Çiftçilerin 2.500 ila 25.000 avro arasında sübvansiyon alması öngörülüyordu.
Önceki yıllarda 28 milyon avrodan fazla destek sağlandı
Progressus Vakfı’nın verilerine göre programın 2022 ve 2023 yıllarında gerçekleştirilen ilk iki döneminde toplam 1.959 proje onaylandı. Macaristan bütçesinden 28 milyon avronun üzerinde ödeme yapılırken, çiftçiler de kendi kaynaklarından 12,9 milyon avroluk ek yatırım gerçekleştirdi.
Program kapsamında yararlanıcılara doğrudan nakit ödeme yapılmıyordu. Çiftçiler yalnızca Macaristan’da üretilen tarım makinelerini, ekipmanları ve aletleri satın alabiliyordu.
Ayrıca yatırım tutarının en az yüzde 30’unun çiftçiler tarafından karşılanması ve yüzde 17 oranındaki katma değer vergisinin ödenmesi zorunluydu.
“Klasik bir hibe veya sübvansiyon modeli değil”
Tuzla Üniversitesi İktisat Fakültesi Öğretim Üyesi Admir Čavalić, söz konusu uygulamanın klasik anlamda karşılıksız kalkınma yardımı olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin tartışmalı olduğunu belirtti.
Čavalić, programın aynı zamanda Macaristan ürünlerinin satışını teşvik eden bir araç işlevi gördüğüne dikkat çekti.
RFE/RL’ye konuşan Čavalić, “Hem alıcı hem de satıcı bu uygulamadan fayda sağlayabilir ancak bu, klasik bir hibe veya sübvansiyon modeli değildir.” dedi.
Çiftçiler programın durdurulmasından hayal kırıklığına uğradı
Sırp Cumhuriyeti’ndeki çiftçiler, programın askıya alınmasından duydukları hayal kırıklığını dile getirdi.
Bijeljina kentinden Slaviša Simojlović, yeni tarım makineleri satın almak amacıyla kendi kaynaklarından yaklaşık 8.000 avro ayırmayı planladığını belirterek yatırdığı paranın iade edilmesini beklediğini söyledi.
Sırp Cumhuriyeti Tarım Üreticileri Dernekleri Birliği Başkanı Stojan Marinković ise sağlanan desteğin çiftçiler açısından önemli olduğunu vurguladı.
100 milyon avroluk yardım paketinin geleceği belirsiz
Özgür Avrupa Radyosu, programın durdurulma nedenleri, yeniden başlatılma ihtimali ve açıklanan 100 milyon avroluk yardım paketinden geriye kalan kaynakların akıbeti hakkında ilgili kurumlardan yanıt alamadığını bildirdi.
Haberde, Macaristan hükümeti, Progressus Vakfı, vakfın Budapeşte’deki ortakları ile Sırp Cumhuriyeti hükümeti ve Tarım Bakanlığının sorulara yanıt vermediği belirtildi.
Orban ve Dodik arasındaki siyasi ve ekonomik iş birliği
Viktor Orban ile Milorad Dodik arasındaki iş birliği yalnızca tarım sektörüne yönelik ekonomik desteklerle sınırlı kalmadı.
Budapeşte yönetimi, Sırp Cumhuriyeti liderliğine siyasi destek de sağladı.
İki taraf arasındaki mali anlaşmalar kapsamında Sırp Cumhuriyeti, 2022 yılında Macaristan devletine ait İhracat-İthalat Bankası aracılığıyla yaklaşık 126 milyon avroluk kredi aldı.