Macaristan, komünist döneme ait gizli polis dosyalarını kamuoyuna açarak tartışmalara yol açtı. Hükümet, bu adımın Macar toplumunun 45 yıllık komünist yönetimin yarattığı travmalarla yüzleşmesine ve bunları aşmasına yardımcı olacağını savunuyor. BBC’nin haberine göre ise karar, toplumda farklı tepkilere neden oldu.
Eleştirmenler, kararın çok geç alındığını, dosyaların eksik olduğunu ve belgelerin yayımlanmasının toplumdaki kutuplaşmayı derinleştirerek ilgili kişilerin aile üyelerine gereksiz acılar yaşatabileceğini düşünüyor.
Dosyaların açıldığı tarihin sembolik bir anlamı bulunuyor. 4 Kasım 1956’da Sovyet tankları, kısa süreli Macar Devrimi’ni bastırmak amacıyla Budapeşte ve diğer şehirlere girmişti.
Macaristan Başbakanı Péter Magyar, nisan ayında yapılan seçimlerde kazandığı büyük zafer öncesinde verdiği temel vaatlerden biri olan bu kararı savundu. Magyar, söz konusu adımın, 1989 yılında Macaristan Komünist Partisi’ni iktidardan uzaklaştıranların verdiği sözün yerine getirilmesi anlamına geldiğini belirtti.
1998 yılından bu yana vatandaşlar kendi dosyalarını incelemek için başvuruda bulunabiliyor, tarihçiler ise başka kişilere ait dosyalar üzerinde araştırma yapabiliyordu. Ancak belgelerde çok sayıda isim gizlenirken, komünizm sonrası dönemin istihbarat servisleri birçok dosyayı kendi kullanımları için saklamıştı.
Son 36 yılda dosyalardan sık sık bilgi sızdırıldı. Birbirini izleyen hükümetler, bu bilgileri siyasi rakiplerine zarar vermek amacıyla kullanmaya çalıştı.
Komünist Parti’nin 1988 ve 1989 yıllarında iktidar üzerindeki kontrolünü kaybetmeye başlaması sırasında ise çok sayıda dosya imha edildi veya parçalandı.
Yaklaşık 60 bin kişinin bilgileri yayımlandı
Çarşamba gününden itibaren nyitottaktak.hu internet sitesinde, komünist dönemin gizli servisleri tarafından muhbir olarak görevlendirilen yaklaşık 60 bin kişinin isimleri ve kişisel bilgileri erişime açıldı.
İlk aşamada, kişilere ait ayrıntılı kimlik bilgilerini içeren ve “Form 6 kartları” olarak bilinen belgeler yayımlandı. Muhbirlerin nasıl görevlendirildiğini ayrıntılı şekilde açıklayan “B dosyaları” ise gelecek yılın şubat ayında kamuoyuna sunulacak.
BBC’ye göre tipik bir kayıtta muhbirin gerçek adı, kod adı, doğum tarihi, adresi ve annesinin adı yer alıyor.
Belgelerde ayrıca kişinin hangi gerekçeyle muhbir olarak görevlendirildiği, bu görevi gönüllü olarak mı kabul ettiği yoksa şantaj veya baskı sonucunda mı üstlendiği ve kendisinden sorumlu istihbarat görevlisinin kimliği de bulunuyor.
Şu anda dijital ortama aktarılan ve “B dosyaları” olarak adlandırılan ek belge paketi, 25 Şubat 2027’de erişime açılacak.
Bu belgeler, muhbirlerin görevlendirilme süreçlerine ilişkin çok daha kapsamlı bilgiler sunacak. Ayrıca muhbirlerin istihbarat servislerine aktardıkları bilgilerin ne kadar önemli veya önemsiz olduğunu da ortaya koyacak.
Eleştirmenlerden erken yargılama uyarısı
Dosyaların açılmasına karşı çıkanların en önemli endişelerinden biri, belgelerde isimleri bulunan kişilerin içinde bulundukları koşullar yeterince anlaşılmadan toplum tarafından yargılanması.
Eleştirmenler, insanların belgelerde karşılaştıkları isimler hakkında aceleci kararlar verebileceğini ve olayların bütün yönlerini değerlendirmeye yeterince istekli olmayabileceğini belirtiyor.
Komünist dönemde 160 bine yakın muhbir görevlendirildi
Tahminlere göre Macaristan’da Aralık 1944 ile Şubat 1990 arasında yaklaşık 150 bin ila 160 bin kişi gizli servisler tarafından muhbir olarak görevlendirildi.
Bu kişilerin önemli bir bölümü çeşitli tehditler ve şantajlarla iş birliğine zorlandı.
Bazı kişiler işlerini kaybetmekle, eğitim haklarından mahrum bırakılmakla veya ilaçlara erişimlerinin engellenmesiyle tehdit edildi.
Diğerleri ise özel hayatlarına, cinsel yaşamlarına veya bağımlılıklarına ilişkin bilgilerin kamuoyuna açıklanacağı tehdidiyle muhbirlik yapmaya zorlandı.
Yetkililer, bu tür hassas ve özel bilgilerin kamuoyuna açılan belgelerden titizlikle çıkarılacağını belirtiyor./BALKAN POSTASI