ABD’nin Batı Balkanlar’a yönelik yeni yaklaşımı, bölge ülkelerinden daha fazla sorumluluk almalarını isterken Washington’ın doğrudan siyasi ve güvenlik rolünü azaltmayı öngörüyor. Yeni politika, devlet inşası ve kriz yönetimi yerine ekonomik iş birliği ve karşılıklı çıkar ortaklıklarına odaklanıyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın mayıs ayı sonunda yayımladığı raporda, Amerikan liderliğindeki devlet inşa etme döneminin sona erdiği belirtilirken, ABD’nin bundan sonra bölgedeki angajmanını daha çok istikrarın korunması ve ekonomik ortaklıklar üzerine kuracağı vurgulandı.
Uzmanlar ise bu değişimin özellikle Bosna Hersek ve Kosova gibi kırılgan ülkeler açısından riskler barındırdığı görüşünde.
KOSOVA VE BOSNA EN HASSAS ÜLKELER
Eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkililerinden ve Amerikan Girişim Enstitüsü uzmanlarından Heather Conley, Bosna Hersek’in parçalı devlet yapısı ve etnik bölünmeler nedeniyle, Kosova’nın ise Sırbistan ile süren anlaşmazlıklar ve uluslararası güvenlik desteğine bağımlılığı nedeniyle en kırılgan ülkeler arasında bulunduğunu söyledi.
Conley’e göre, yerel aktörlere daha fazla sorumluluk verilmesi olumlu bir adım olsa da net bir liderlik ve strateji olmadan uygulanması mevcut siyasi tıkanıklıkları derinleştirebilir ve milliyetçi aktörleri güçlendirebilir.
ABD VE AB ARASINDA ROL AYRIŞMASI
Raporda dikkat çeken bir diğer unsur ise Avrupa Birliği perspektifinin önceki yıllara kıyasla geri planda kalması oldu.
Daha önceki ABD politikalarında Batı Balkan ülkelerinin AB üyeliği merkezi hedeflerden biri olarak görülürken, yeni belgede Avrupa entegrasyonuna çok sınırlı yer veriliyor. Uzmanlara göre bu durum, ABD ile AB arasında bölgede daha belirgin bir görev paylaşımının oluştuğunu gösteriyor.
KFOR VE GÜVENLİK TARTIŞMASI
Uzmanlar, ABD’nin bölgedeki güvenlik rolünü azaltmasının özellikle Kosova açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor.
Demokrasileri Savunma Vakfı’ndan Mark Montgomery, ABD askerlerinin KFOR’daki varlığının azaltılmasının Kosova-Sırbistan hattında istikrarsızlık yaratabileceğini savundu. Montgomery, böyle bir adımın Rusya ve Sırbistan tarafından Washington’ın bölgeden çekildiği şeklinde yorumlanabileceğini belirtti.
NATO ise kısa süre önce Kosova’daki güvenlik durumundaki iyileşmeyi gerekçe göstererek önümüzdeki dönemde ülkedeki askeri varlığını kademeli olarak azaltmayı planladığını açıklamıştı.
RUSYA VE ÇİN FAKTÖRÜ
Raporda Rusya ve Çin, Batı Balkanlar’daki istikrarsızlık, yolsuzluk ve kurumsal zafiyetlerden yararlanmaya çalışan aktörler olarak tanımlanıyor. ABD, bu etkileri sınırlandırma kararlılığını sürdürdüğünü vurguluyor.
Ancak bazı uzmanlar, küresel dengelerde yaşanabilecek değişimlerin ilerleyen dönemde ABD-Rusya ilişkilerinde yeni iş birliklerine kapı aralayabileceğini ve bunun Balkanlar’daki dengeleri de etkileyebileceğini ifade ediyor.
UZMANLARDAN KOSOVA’YA MESAJ
Uzmanlara göre Kosova’nın uzun vadede güvenliğini ve istikrarını güçlendirmesinin yolu, Avrupa Birliği’ne yakınlaşma, hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele ve kurumsal reformlardan geçiyor.
Analistler, ABD desteğinin devam edeceğini ancak artık otomatik ve sınırsız bir güvenlik garantisi olarak görülmemesi gerektiğini vurguluyor.
Genel değerlendirme ise şu yönde: ABD’nin Balkanlar’daki etkisinin azalması halinde oluşacak boşluk kendiliğinden dolmayacak; bu alan ya yeni riskler ya da Rusya ve Çin gibi rakip aktörlerin artan etkisiyle doldurulabilecek. Bu nedenle bölge ülkelerinin daha güçlü kurumlar oluşturması ve Batılı ortaklarla ilişkilerini dengeli şekilde sürdürmesi kritik önem taşıyor./BALKAN POSTASI
