Bosna Hersek’te barışın uygulanmasını denetleyen Barış Uygulama Konseyi (PIC), Perşembe günü Saraybosna’da düzenlenen toplantısında ülkenin yeni Yüksek Temsilcisi’nin seçimi konusunda uzlaşmaya varamadı.
Ancak görevden ayrılmaya hazırlanan mevcut Yüksek Temsilci Christian Schmidt, yayımladığı video mesajda, Yüksek Temsilcilik Ofisi’nin (OHR) önemine ilişkin genel bir mutabakatın sağlandığını söyledi.
Schmidt, “Bu istişareler haziran ayı boyunca devam edecek. Tüm katılımcılar, önümüzdeki günlerde aday üzerinde fikir birliğine varılmasını ve görevin en geç 30 Haziran’a kadar devredilmesini umut ediyor” dedi.
Yeni temsilcinin görevi ne olacak?
Schmidt’e göre seçilecek yeni Yüksek Temsilci, Dayton Barış Anlaşması’nın uygulanmasını destekleyecek ve Bosna Hersek makamlarının reformları hayata geçirmesine yardımcı olacak.
Bu kapsamda özellikle “5+2 Programı” öne çıkıyor. Program, Bosna Hersek makamlarının devlet ve askeri mülkiyetin paylaşımı sorununu çözmesini, Brçko Bölgesi’ne ilişkin nihai kararı uygulamasını, ülkenin mali istikrarını güvence altına almasını ve hukukun üstünlüğünü güçlendirmesini öngörüyor.
Şartlar arasında ayrıca İstikrar ve Ortaklık Anlaşması’nın (SAA) imzalanması ve Barış Uygulama Konseyi’nin ülkenin siyasi durumuna ilişkin olumlu değerlendirmesi de bulunuyor.
Şimdiye kadar yalnızca iki koşul tamamen yerine getirildi. Bunlardan biri 2008 yılında imzalanan İstikrar ve Ortaklık Anlaşması, diğeri ise 2009 yılında anayasal değişiklikle düzenlenen Brçko Bölgesi’nin statüsü oldu. Diğer şartlar ise kısmen yerine getirildi veya hâlâ tamamlanmadı.
“Önümüzdeki haftalarda görevi Bosna Hersek için atanacak yeni Yüksek Temsilciye devretmeyi umuyorum” diyen Schmidt, Nisan ayında görevinden ayrılacağını açıklamış ancak bunun ancak halefinin seçilmesinden sonra gerçekleşeceğini belirtmişti.
Schmidt, Bosna Hersek’te Ekim ayında yapılması planlanan genel seçimler öncesinde kurumsal sürekliliğin korunmasının önemine dikkat çekmişti.
Yeni Yüksek Temsilci adayları kimler?
En güçlü adaylardan biri, 76 yaşındaki İtalyan diplomat Antonio Zanardi Landi olarak gösteriliyor.
Daha önce Rusya, Sırbistan ve Karadağ’da İtalya Büyükelçisi olarak görev yapan Landi’nin adaylığı ABD tarafından destekleniyor.
Bir diğer önemli aday ise Fransa’nın Batı Balkanlar Özel Temsilcisi René Troccaz. Troccaz’ın adaylığı Fransa ve bazı Avrupa ülkeleri tarafından destekleniyor.
İngiltere, Fransa ve Almanya, mevcut sistemi korumaktan yana. Bu sistem, Yüksek Temsilciye siyasi veya kurumsal krizler yaşandığında yasa çıkarma ve seçilmiş yetkilileri görevden alma gibi geniş yetkiler tanıyor.
Buna karşılık Washington yönetimi, OHR’nin müdahaleci rolünün zamanla azaltılmasını ve yerel kurumlara daha fazla sorumluluk verilmesini savunuyor.
Bosna’daki Yüksek Temsilci kimdir?
Yüksek Temsilci görevi, 21 Kasım 1995’te ABD’nin Dayton kentinde varılan ve 14 Aralık 1995’te Paris’te imzalanan Dayton Barış Anlaşması kapsamında oluşturuldu.
Dayton Anlaşması’nın 10. Ek Protokolü ile kurulan Yüksek Temsilcilik Ofisi (OHR), anlaşmanın sivil yönlerinin uygulanmasını denetlemekle görevlendirildi.
OHR, barış anlaşmasının uygulanmasına ilişkin konularda “nihai yorum yetkisine” sahip bulunuyor.
Temmuz 2020 itibarıyla OHR’de 13 yabancı personel ve 76 yerel çalışan görev yapıyor. Bugüne kadar görev yapan sekiz Yüksek Temsilcinin tamamı Avrupalı diplomatlar olurken, ilk 12 yardımcının tamamı Amerikalı diplomatlardan oluştu.
PIC nedir?
Barış Uygulama Konseyi (PIC), Dayton Barış Anlaşması’nın uygulanmasını desteklemek amacıyla Aralık 1995’te Londra’da düzenlenen Barış Uygulama Konferansı sırasında kuruldu.
PIC; ABD, Rusya, Ukrayna, Suudi Arabistan, Fas ve Arnavutluk dahil 55 ülke ile IMF, Avrupa Konseyi, Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi çeşitli uluslararası kuruluşlardan oluşuyor.
PIC’in yürütme organı olan Yönetim Kurulu, Yüksek Temsilci başkanlığında faaliyet gösteriyor.
ABD, Avrupa Birliği, İngiltere, Almanya, Fransa, Japonya, Kanada ve İslam İşbirliği Teşkilatı’nı temsilen Türkiye, PIC’in çalışmalarında aktif rol oynuyor.
Rusya ise 2022 yılında PIC üyeliğini askıya aldı ve OHR’nin kapatılması gerektiğini savunuyor. Bu görüş Çin tarafından da desteklenirken, Bosnalı Sırp siyasi temsilciler ve kısmen Bosna Hersek Federasyonu içindeki bazı çevreler de benzer tutum sergiliyor.
Yeni Yüksek Temsilci, PIC Yönetim Kurulu tarafından seçiliyor ve daha sonra Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından onaylanıyor. Ancak Yönetim Kurulu üyeleri arasında uzlaşı sağlanamadığı sürece yeni temsilcinin atanması mümkün olmuyor./BALKAN POSTASI
