Yeni bir Orban Balkanlar’da ortaya çıkabilir: Bugün Bulgaristan’daki seçimler neden önemli?
Rusya’nın Avrupa Birliği’ndeki en sadık müttefiki Viktor Orbán’ı kaybetmesinden sadece bir hafta sonra, ufukta onun potansiyel halefi belirmiş durumda. Bu kişi, bugün yapılacak erken parlamento seçimlerinin en güçlü favorisi olarak görülen Bulgaristan’ın eski cumhurbaşkanı Rumen Radev (62) olabilir.
Avrupa Birliği ve NATO yakında Rusya’ya sempati duyan yeni bir liderle karşı karşıya kalabilir ve Kyiv Independent portalına göre bu kez bu durum Balkanlar’da yaşanabilir. İki dönem cumhurbaşkanlığı yapan Radev, Ocak ayında görevinden istifa ederek 2021’den bu yana yapılan sekizinci parlamento seçiminde yeni koalisyonu “Progresif Bulgaristan”ın başına geçti.
Cumhurbaşkanı olduğu dönemde Radev, resmi Sofya’nın Ukrayna yanlısı çizgisinden birçok kez saparak Kiev’e askeri yardıma ve Moskova’ya yönelik yaptırımlara karşı çıktı. Yakın zamana kadar Macaristan, AB’yi adeta kilitleyebilen tek üyeydi. Bu nedenle Kyiv Independent’a göre, Radev başbakanlık koltuğuna oturursa Bulgaristan’ın Birlik içinde yeni bir “tıkanma noktası” haline gelmesinden endişe ediliyor.
Eski bir hava kuvvetleri subayı olan Radev, ilk kez 2016 yılında Bulgaristan Sosyalist Partisi’nin (BSP) desteğiyle cumhurbaşkanı seçildi. Bu Balkan ülkesinde cumhurbaşkanının yetkileri büyük ölçüde sembolik olsa da Radev, Ukrayna’ya verilen desteği eleştirmekten geri durmadı.
Batı yaptırımlarına açıkça karşı çıkan Radev, Kiev’e yapılan askeri yardımın yalnızca çatışmayı uzattığını savundu. Bu durum 2023 yılında Sofya’da Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskyy ile sert bir sözlü tartışmaya kadar vardı. Radev ayrıca, Bulgaristan ile Ukrayna arasında imzalanan 10 yıllık güvenlik anlaşmasını da eleştirdi.
ABD’deki Temple Üniversitesi’nden Prof. Emilia Zankina, “Radev Rusya yanlısı bir siyasetçi ve Bulgaristan’ı Avrupa yanlısı rotasından saptırmaya çalışabileceğine dair ciddi endişeler var” uyarısında bulundu.
Euro Bölgesi ve enerji bağımsızlığına sabotaj iddiaları
Radev geçmişte, ülkenin euro bölgesine girişini geciktirme girişimi olarak yorumlanan tartışmalı bir referandum önermişti. Ayrıca onun atadığı geçici hükümetin, 2022 yılında Rusya’ya olan enerji bağımlılığını azaltma planlarını sabote etmeye çalıştığı iddia edildi. Radev, Rus Lukoil şirketine ait ülkenin en büyük petrol tesisi olan Burgas rafinerisinin satışına yönelik denetimi sıkılaştırmayı amaçlayan 2025 tarihli yasa tasarısını da veto etmeye çalışmış, ancak başarılı olamamıştı.
Sofya’daki Demokrasi Araştırmaları Merkezi (CSD) analisti Ruslan Stefanov, Radev’i yalnızca “Rusya yanlısı” olarak etiketlemenin abartılı olabileceğini, ancak görüşlerinin onu “Kremlin açısından siyasi olarak faydalı” kıldığını kabul ediyor.
Bununla birlikte Stefanov, Radev’in Macar lider kadar AB için sorun yaratmasının pek olası olmadığını belirtiyor. Bulgaristan’daki siyasi yapı son derece parçalı ve Radev’in koalisyon ortakları olmadan hükümet kurması neredeyse imkânsız.
Son beş yılda Bulgaristan, yolsuzluk skandalları, zayıf hükümetler ve parçalanmış bir parlamentoyla anıldı. Popülaritesi artan Radev, Rosena Zhelyazkov hükümetini deviren protestoların ardından ekonomik memnuniyetsizliği güçlü bir seçim kampanyasına dönüştürdü.
Anketlere göre mevcut tablo
- Progresif Bulgaristan (Rumen Radev): Yaklaşık %30 destekle önde. Zankina’ya göre Radev, yolsuzluk karşıtı söylemi Rusya yanlısı tutumlarla birleştirerek geniş bir seçmen kitlesine hitap ediyor.
- GERB-SDS: Eski başbakan Boyko Borisov liderliğindeki koalisyon yaklaşık %20 ile ikinci sırada. Hakkında yolsuzluk iddiaları bulunan pragmatik bir popülist olsa da Bulgaristan’ın Batı yanlısı çizgisini koruması bekleniyor.
- PP-DB (Değişime Devam – Demokratik Bulgaristan): Ukrayna yanlısı ve Avrupa yanlısı koalisyon yaklaşık %12 oy potansiyeliyle üçüncü sırada.
Ayrıca, Türk azınlığını temsil eden Hak ve Özgürlükler Hareketi (DPS) ile oligark Deljan Peevski’nin liderliğindeki bu parti ve aşırı milliyetçi, Rusya yanlısı Vazrazhdane partisinin de barajı geçmesi bekleniyor.
Stefanov, “Bu güç dengesi göz önüne alındığında Radev’in koalisyon görüşmeleri için birçok seçeneği olacaktır” sonucuna varıyor.