Kosova’da süt, peynir, yoğurt ve diğer süt ürünlerinin üretimi artarken, yerli firmalar Avrupa Birliği pazarına hâlâ ihracat yapamıyor. Bunun temel nedeni ise Kosova’nın AB tarafından tanınan veteriner sertifikasına sahip olmaması.
Sektör temsilcilerine göre Kosova’daki birçok süt fabrikası gerekli teknolojiye, üretim kapasitesine ve kalite standartlarına sahip. Ancak Gıda ve Veterinerlik Ajansı’nın AB’nin talep ettiği kriterleri henüz tamamlayamaması nedeniyle hayvansal ürünlerin Avrupa pazarına ihracatı mümkün olmuyor.
Veteriner sertifikası; süt, peynir, et ve yumurta gibi hayvansal ürünlerin AB’nin halk sağlığı ve gıda güvenliği standartlarına uygun olduğunu gösteriyor. Ancak bu belgenin geçerli olabilmesi için ülkenin hayvan kayıt sistemi, hastalık takibi, yem kontrolü, çiftlik ve fabrika denetimleri, laboratuvar analizleri ve üretim zincirinin tamamının AB standartlarına uygun olması gerekiyor.
Kosova Süt Endüstrisi Derneği’nden Gani Durmishi, ülkedeki bazı fabrikaların günlük yaklaşık 100 bin litre süt işleme kapasitesine sahip olduğunu, ancak pazar yetersizliği nedeniyle çoğunun tam kapasite çalışamadığını belirtti.
Durmishi, Almanya ve İsviçre’den bazı şirketlerin Kosovalı üreticilere “Belgeleri tamamlayın, ürünleri almaya hazırız” mesajı verdiğini söyledi.
İthalat ihracatın çok üzerinde
Kosova Tarım Bakanlığı verilerine göre süt endüstrisi 2024 yılında 135,2 milyon avro değerinde üretim gerçekleştirdi. Buna rağmen yerli üretim iç pazar ihtiyacının yalnızca yaklaşık yüzde 66’sını karşılayabiliyor.
2024 yılında Kosova yaklaşık 31 milyon avroluk süt ürünü ithal ederken, ihracat yalnızca yaklaşık 331 bin avro seviyesinde kaldı.
Bu yılın ilk altı ayında ise ihracat yaklaşık 478 bin avro olurken, ithalat 12 milyon avroyu aştı. Kosova’nın süt ürünleri ihracatı ağırlıklı olarak Arnavutluk, Kuzey Makedonya ve Karadağ ile sınırlı kaldı.
Kosova’da süt işleme ve paketleme için onaylı 48 tesis bulunuyor.
“Sorun şirketlerde değil, kurumlarda”
Eski Ticaret ve Sanayi Bakanı Ismet Mulaj, bazı Kosovalı üreticilerin AB ihracatı için gerekli standartlara ulaştığını ancak kurumsal eksiklikler nedeniyle ürünlerini Avrupa’ya satamadığını söyledi.
Mulaj’a göre sürecin önündeki asıl engel üreticiler değil, gerekli veterinerlik ve denetim sistemini tamamlayamayan devlet kurumları.
Sektör temsilcileri, AB pazarının açılması halinde çiftçi ve çalışan sayısının artacağını, fabrikaların daha yüksek kapasiteyle çalışacağını ve Kosova’nın ithalata olan bağımlılığının azalacağını savunuyor.
Kosova hükümeti ise ihracatın artırılması, süt ve et işleme kapasitesinin geliştirilmesi ve tarımsal ürünlerin Avrupa standartlarına uygun hale getirilmesini programına dahil etmiş durumda. Ancak AB’ye hayvansal ürün ihracatının ne zaman başlayabileceğine ilişkin henüz somut bir takvim açıklanmadı./BALKAN POSTASI