Bosna-Hersek Federasyonu’nda (FBiH) birkaç yıldır eşcinsel birliktelikleri tanımlayacak ve yasallaştıracak bir yasa üzerinde çalışılıyor. Klix.ba’nın ulaştığı ön taslağın yakında FBiH Hükümetinin gündemine gelmesi bekleniyor.
Edinilen bilgilere göre söz konusu ön taslak, mevcut hükümet döneminin başında FBiH Hükümeti tarafından oluşturulan kurumlar arası çalışma grubunun yaklaşık üç buçuk yıllık çalışmasının sonucu olarak hazırlandı.
Çalışma grubunda Adalet Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı ile FBiH İçişleri Bakanlığının temsilcileri yer alıyor.
Ayrıca Avrupa Konseyi temsilcileri ve Bosna-Hersek’te LGBT bireylerin hakları üzerine çalışan Saraybosna Açık Merkezi adlı sivil toplum kuruluşunun temsilcileri de çalışma grubunda görev yapıyor.
Yasayla eşcinsel birliktelikler yasallaştırılacak
Yaklaşık üç buçuk yıl önce başlayan çalışmalar sonucunda hazırlanan yasa ön taslağı, FBiH Hükümetine resmen sunulmadan önce değişikliklere açık durumda.
Taslakta, hayat ortaklığının aynı cinsiyetten iki kişinin nüfus memuru önünde karşılıklı ve uyumlu irade beyanıyla kurulacağı belirtiliyor.
Eşcinsel birlikteliğe girecek kişilerin 18 yaşını doldurmuş olması, başka bir evlilik veya hayat ortaklığı içinde bulunmaması, doğrudan veya dördüncü dereceye kadar yan soy kan hısımlığı bulunmaması ve hukuki işlem ehliyetinin kaldırılmış ya da sınırlandırılmış olmaması gerekiyor.
Evliliklerde olduğu gibi eşcinsel birlikteliklerin de nüfus memuruna başvuru yapılması, belediye veya şehir tarafından belirlenen özel bir mekânda tören düzenlenmesi ya da haklı nedenlerin bulunması veya ücret ödenmesi halinde başka bir yerde gerçekleştirilmesi ve iki tanığın hazır bulunması yoluyla kurulması öngörülüyor.
Hayat ortaklıkları sicilinin belediye ve şehir idarelerinin yetkisinde olması, sicilin tutulma şartları ve usulünün ise FBiH İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenmesi planlanıyor.
Bu sicillere dayanarak eşcinsel birliktelik yaşayan kişiler, talepleri üzerine ihtiyaç duydukları nüfus kayıt örneklerini ve belgeleri alabilecek.
Yasa ayrıca yurtdışında kurulmuş ve taraflarından en az birinin ikametgâhı FBiH sınırları içinde bulunan eşcinsel birlikteliklerin kaydını da düzenliyor.
Bu birliktelik, partnerlerin FBiH’de birlikte yaşadıkları son belediye veya şehirdeki sicile kaydedilecek. Partnerlerin farklı belediye ya da şehirlerde ikamet etmeleri halinde kayıt bu yerlerden birinde yapılacak.
Hukuki yükümlülükler
Ön taslağa göre eşcinsel birliktelik yaşayan partnerler, hayat ortaklığını ilgilendiren tüm önemli konularda birlikte ve karşılıklı anlaşarak karar verecek.
Partnerler özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkına, özellikle birbirleriyle kişisel ilişkilerini sürdürme hakkına sahip olacak. Hastalık halinde ise birbirlerine gerekli bakım ve yardımı sağlamakla yükümlü olacaklar.
Eşcinsel birliktelik yaşayan kişiler kendi soyadlarını koruyabilecek, partnerlerden birinin soyadını ortak soyadı olarak seçebilecek veya partnerinin soyadını kendi soyadına ekleyebilecek.
Hak ve yükümlülükler evliliktekilerle aynı olacak
Bu tür hayat ortaklığında bulunan kişilerin birbirlerini geçindirme yükümlülüğü olacak. Ayrıca ortak veya kişisel malvarlığına sahip olabilecekler ve genel miras kuralları uyarınca evli veya evlilik dışı partnerlerle aynı şartlarda miras hakkına sahip olacaklar.
Hayat partnerleri, FBiH’de geçerli vergi mevzuatında evli veya evlilik dışı çiftlere tanınan aynı hak, yükümlülük ve kolaylıklardan yararlanabilecek.
Ayrıca sigortalının veya emeklinin ölümü halinde aile aylığı alma hakkına sahip olacaklar.
Eşcinsel birliktelik yaşayan kişiler partnerleri üzerinden sosyal ve sağlık korumasından yararlanabilecek, partnerlerinin hastalığı, tedavi süreci ve sağlık durumuyla ilgili diğer bilgiler hakkında bilgilendirilme hakkına sahip olacak.
Çocuklarla ilgili düzenlemeler
Çocuğuna tek başına bakan bir ebeveyn, vesayet makamının önceden onayını almak koşuluyla çocuğun bakım ve yetiştirilmesini geçici olarak, vasi olma şartlarını taşıyan hayat partnerine bırakabilecek.
Çocuğun birlikte yaşadığı ebeveynin ölümü veya çocuğa tek başına bakan ebeveynin hayatını kaybetmesi halinde mahkeme, hayatını kaybeden ebeveynin partnerinin veya vesayet makamının başvurusu üzerine çocuğun gelecekteki bakımına ilişkin kararı FBiH’de aile ilişkilerini düzenleyen mevzuata göre verecek.
Çocuk açısından doğrudan bir tehlikenin bulunduğu acil durumlarda hayat partneri, çocuğun menfaatine uygun zorunlu işlemleri gerçekleştirmek üzere acil kararlar alabilecek ve ebeveyni derhal bilgilendirecek.
Taslağa göre hayat ortaklığı; partnerlerden birinin ölümü, kayıp partnerin ölü ilan edilmesi, ortaklığın iptali veya sona erdirilmesiyle bitecek. Bu işlemlerde evliliklerin sona ermesine ilişkin kuralların uygulanması öngörülüyor.
Çok sayıda dava süreci hızlandırdı
Klix.ba’nın edindiği bilgilere göre ön taslağın hazırlanmasında iki temel unsur etkili oldu.
İlk olarak, hükümet döneminin başından bu yana uluslararası toplumun bu yasanın kabul edilmesi ve sürecin hızlandırılması yönünde baskı yaptığı belirtiliyor.
Ancak daha önemli nedenin, Bosna-Hersek dışında eşcinsel evlilik yapan ancak ülkede yaşayan çiftlerin Bosna-Hersek kurumlarına karşı açtığı çok sayıda dava olduğu ifade ediliyor.
Davaları açan kişilerin, yasa tasarısının FBiH Hükümetine sunulma sürecinin hızlandırılması halinde hukuki süreçleri geri çekeceklerini açıkladıkları belirtiliyor.
Bu gelişmelerin ardından söz konusu ön taslak hazırlandı. Küçük değişikliklerin ardından nihai metnin yakın zamanda FBiH Hükümetinin değerlendirmesine resmen sunulabileceği ifade ediliyor.