Arnavutluk ve Sırbistan’da öğrencilerin öncülük ettiği protestolar, yolsuzluk ve ekonomik eşitsizliğe yönelik toplumsal tepkiyi büyütürken, bu hareketlerin siyasi değişime dönüşüp dönüşemeyeceği tartışılıyor.
Özgür Avrupa Radyosu’nun analizine göre iktidarların devlet kaynakları, medya ve kurumlar üzerindeki etkisi ile muhalefete duyulan güvensizlik, değişimin önündeki başlıca engeller arasında yer alıyor.
Arnavutluk’ta eğitim koşulları ve öğrenim maliyetlerine karşı başlayan gösteriler, Edi Rama hükümetine yönelik daha geniş bir tepkiye dönüştü. Sırbistan’da ise Novi Sad tren istasyonundaki facianın ardından başlayan öğrenci hareketi, mücadelesini seçim alanına taşıyor.
Georgetown Üniversitesi öğretim üyesi Elton Skendaj, protestoların başarıya ulaşması için toplumsal seferberliğin siyasi örgütlenme ve somut bir stratejiyle desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Ancak gençlerin hem iktidara hem de muhalefete duyduğu güvensizlik, iş birliğini zorlaştırıyor.
Analizde, AGİT’in Sırbistan ve Arnavutluk seçimlerine ilişkin raporlarında kamu kaynaklarının kullanılması, seçmenler üzerindeki baskılar ve medyadaki taraflı yayıncılık nedeniyle eşit olmayan rekabet koşullarına dikkat çekildiği aktarılıyor.
Leipzig Üniversitesi öğretim üyesi Solveig Richter de iktidar partilerinin, kendilerini denetlemesi gereken kurumlar üzerindeki etkisini artırdığını vurguluyor.
Uluslararası aktörlerin yaklaşımı da tartışmanın bir başka boyutunu oluşturuyor. Richter’e göre Batılı ülkelerin istikrar ve mevcut hükümetlerle iş birliğine öncelik vermesi, zaman zaman demokratik hesap verebilirlik taleplerini geri plana itebiliyor. Hükümetler üzerinden aktarılan reform fonları da siyasi kayırmacılık yoluyla iktidarların konumunu güçlendirebiliyor.
Kuzey Makedonya ve Karadağ örnekleri, iktidar değişiminin mümkün olduğunu ancak bunun tek başına demokratik iyileşme sağlamadığını gösteriyor. Kosova’da rekabetçi seçimlere rağmen siyasi kutuplaşma ve kurumsal tıkanıklıklar sürerken, Bosna Hersek’te etnik temelli yönetim yapısı seçmen memnuniyetsizliğinin somut değişime dönüşmesini zorlaştırıyor.
Uzmanlara göre kalıcı değişim için protestoların ötesine geçen örgütlenme, kurumlarla iş birliği, seçimlerin etkin denetimi ve yolsuzlukla mücadele mekanizmalarının harekete geçirilmesi gerekiyor./BALKAN POSTASI