Sırbistan hükümeti, devlet bütçesinden, eski Sırbistan Devlet Güvenlik Servisi’ne bağlı dağıtılmış özel birlik mensuplarını bir araya getiren Kızıl Bereliler Gazileri Derneği’ne maddi destek sağlıyor. Söz konusu birliğin bazı üyeleri savaş suçlarına katılmış ve siyasi rakiplerin tasfiyesi nedeniyle mahkûm edilmişti.
Radio Free Europe/Radio Liberty Balkan Servisi’nin analizine göre, yalnızca Sırbistan Çalışma, İstihdam, Gaziler ve Sosyal İşler Bakanlığı’nın açtığı projeler aracılığıyla derneğe son iki yılda toplam 23 bin euro aktarıldı.
Kızıl Bereliler Gazileri Derneği, aşırı sağcı Milica Djurdjevic Stamenkovski’nin bakanlığın başına geçmesinden sonra gazilerin korunmasına yönelik açılan tüm fon programlarından destek aldı. Milica Djurdjevic Stamenkovski, aşırı sağcı Zavetnici partisinin lideri olarak biliniyor ve partisi seçim barajını geçememesine rağmen 2024 yılında Sırbistan iktidarına dahil oldu.
Bakanlık, bütçeden ayrılan paranın tam olarak hangi faaliyetlerde kullanıldığı ve kamu yararının ne olduğu konusunda soruları yanıtsız bıraktı. Dernek de konuyla ilgili açıklama yapmadı.
Sırbistan’ın haftalık dergilerinden Vreme’nin genel yayın yönetmeni ve Özel Operasyonlar Birimi hakkında belgesel hazırlayan gazeteci Filip Svarm, “Böylesi bir birliği kahramanlaştırmak ve savaş geçmişi bilinen isimleri öne çıkarmak, iktidarın hangi değerleri savunduğu sorusunu gündeme getiriyor” dedi.
Kızıl Bereliler kimdi?
Özel Operasyonlar Birimi, kamuoyunda bilinen adıyla Kızıl Bereliler, dönemin Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milosevic’in en yakın isimlerinden biri olan Jovica Stanisic tarafından yönetilen Sırbistan Devlet Güvenlik Servisi bünyesinde kuruldu.
Birliğin üst düzey isimlerinden biri de Franko Simatovic oldu. Jovica Stanisic ile Franko Simatovic, Bosna Hersek’te 1992 yılında işlenen savaş suçlarına destek vermekten dolayı 2023 yılında Lahey’de 15’er yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Özel Operasyonlar Birimi, 1998-1999 yıllarında Kosova savaşında da görev aldı. O dönemde Franko Simatovic, “Legija” lakaplı Milorad Ulemek’i birliğin komutanı olarak atadı.
Birlik, 2003 yılında gerçekleştirilen “Sablja” polis operasyonu sırasında dağıtıldı. Bazı üyeleri; Sırbistan Başbakanı Zoran Djindjic’in 12 Mart 2003’te öldürülmesi, eski Sırbistan Cumhurbaşkanlığı Başkanı Ivan Stambolic’in öldürülmesi, muhalif SPO yetkililerinin infazı ve Vuk Draskovic’e yönelik suikast girişimi nedeniyle mahkûm edildi.
Bakanlık hangi projeleri finanse ediyor?
Sırbistan İşletme Kayıt Ajansı verilerine göre, Kızıl Bereliler Gazileri Derneği 2019 yılında kuruldu. Derneğin ilk gelirleri 2021’de yaklaşık 4 bin 800 euro olarak kaydedildi.
Dernek en yüksek gelirini ise 2024 yılında yaklaşık 29 bin euro ile elde etti. 2025 yılına ait bağış rakamları henüz açıklanmadı.
Çalışma Bakanlığı, 2024 ve 2025 yıllarında derneğe her yıl 11 bin 500 euro olmak üzere toplam 23 bin euro verdi. Kamuya açık belgelerde, derneğin diğer gelir kaynaklarının ne olduğu belirtilmedi.
Bakan Milica Djurdjevic Stamenkovski, “Kapsayıcı Gaziler Turnuvası”, “Savaşçıların Günümüz Toplumundaki Konumu” ve “Özgürlük Yemini” adlı projelerin finansmanını onayladı.
Ancak “Özgürlük Yemini” ve “Savaşçıların Günümüz Toplumundaki Konumu” projelerinin tam olarak ne içerdiğine, uygulanıp uygulanmadığına veya ne zaman gerçekleştirildiğine dair kamuoyuna açık herhangi bir bilgi bulunmuyor.
2022 yılının sonunda dernek, Belgrad’ın Busije mahallesinde eski Kızıl Bereli üyesi Nikola Simic adına bir anıt dikti.
Derneğin başındaki isim
Kızıl Bereliler Derneği’nin yasal temsilcisi, eski Özel Operasyonlar Birimi üyesi Zivorad Zika Ivanovic. 1997 yılında çekilen görüntülerde, Ivanoviq’in dönemin Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milosevic’e bir tören sırasında rapor verdiği görülüyor.
Adı Lahey’de görülen davalarda geçmesine rağmen hakkında uluslararası veya yerel düzeyde herhangi bir dava açılmadı.
Gaziler iktidarın yanında
Zivorad Zika Ivanovic, son olarak Mart 2025’te Belgrad’daki Pionir Parkı’nda kurulan kampta Özel Operasyonlar Birimi gazilerine liderlik etmesiyle gündeme geldi.
Kampta, bir yıldan uzun süre boyunca iktidardaki Serbian Progressive Party destekçileri toplandı. Bunların arasında suç dosyası bulunan bazı isimlerin de yer aldığı belirtildi.
Gazeteci Filip Svarm, “Başbakan Zoran Djindjić suikastının yıldönümünden birkaç gün önce ortaya çıkmaları özellikle rahatsız edici” değerlendirmesinde bulundu.
Kampta ayrıca eski Sırp Jandarma Komutanı Goran Radosavljevic de yer aldı. ABD, onu 1999’da Kosova savaşı sonrası öldürülen Bytyqi kardeşler vakasıyla ilişkilendiriyor.
Sırbistan iktidarı ise, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ve hükümete destek gösterilerinde bu isimlerin bulunmasını sorun olarak görmediğini açıkladı.
Özel Operasyonlar Birimi gazileri, son dönemde iktidar partisinin düzenlediği etkinliklerde sık sık boy göstermeye başladı. 2025 Aralık ayında Çalışma Bakanlığı’nın davetlisi olarak “Gazilerin durumunun iyileştirilmesi” başlıklı toplantıya katıldılar ve Bakan Milica Djurdjevic Stamenkovski ile fotoğraf çektirdiler.
Birliğin kuruluşunun 35. yılı dolayısıyla düzenlenen törende konuşan eski birlik mensubu Vasilije Mijovic, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’e teşekkür ederek, onun iktidara gelişiyle birlikte “birliğin eski ihtişamına kavuştuğunu” söyledi.
Mijoviq ayrıca, “Sırbistan uzun zamandır böyle vizyoner bir lider görmedi” diyerek Vuçiq’e “Büyük Aleksandar” lakabının verildiğini açıkladı.
Gazeteci Filip Svarm, bunun iktidardaki Serbian Progressive Party’nin en güçlü milliyetçi tabanına verilen açık bir mesaj olduğunu ifade etti./BALKAN POSTASI