Politico’nun incelediği hükümet belgelerine göre, Sırp istihbaratçıları kötü şöhretli Rus güvenlik servisiyle iş birliği içinde köpekler üzerinde “ses topu” testleri yaptı.
Sırp belgeleri, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç yönetiminin, halk arasında “ses topu” olarak bilinen yüksek güçlü ses cihazlarıyla deneyler yürüttüğünü doğruluyor. Bu testlerin, Belgrad’daki hükümet karşıtı protestonun, göstericilerin “felç edici bir ses darbesi” olarak tanımladığı bir olayla kesintiye uğramasından iki hafta sonra yapıldığı belirtildi.
Hayvanlar üzerinde ses silahlarının ortaklaşa test edilmesi, Avrupa Birliği’nin en agresif karşıtı olarak görülen Rusya ile, AB üyeliğine aday ancak üyelik süreci ciddi şekilde zorlaşan ve hükümeti ağır baskılarla karşı karşıya bulunan Sırbistan arasındaki güvenlik iş birliğinin derinliğini gözler önüne seriyor.
LRAD (Long-Range Acoustic Devices – Uzun Menzilli Akustik Cihazlar) isimli cihazlar, uzun mesafeli iletişim amaçlı pazarlanıyor. Ancak kısa mesafeden kullanıldığında işitme kaybına yol açabiliyor. Ayrıca baş ağrısı, baş dönmesi ve mide bulantısına neden olabileceği de kaydedilmiş durumda. Sırp hükümeti ise protestoculara karşı ses topu kullanıldığı iddialarını reddetti.
Sırbistan, son on yılların en büyük protesto hareketiyle sarsılıyor. Bir yıldan uzun süredir on binlerce kişi, zaman zaman da yüz binlerce vatandaş ülke genelinde sokaklara çıkarak hükümete yönelik giderek artan memnuniyetsizliği yansıtan düzenli kitlesel protestolar düzenliyor.
En büyük protestolardan biri sırasında, aniden ortaya çıkan sağır edici bir gürültü Belgrad’ın ana caddesinde yankılanarak kalabalığın dalga halinde kaçışmasına ve insanların sığınacak yer aramasına neden oldu.
Farklı açılardan çekilmiş videolar, rahatsızlığın sıkışık kalabalık içinde yayıldığını ve ardından insanların panik halinde kaçmaya başladığını gösteriyor. Belgrad’daki acil servis birimlerine başvuran protestocular; mide bulantısı, kusma, baş ağrısı ve baş dönmesi şikâyetlerinde bulundu. Protestocular, sesin “bir motosiklet grubu” ya da “yaklaşan bir lokomotif” gibi duyulduğunu söyledi.
Başlangıçta güvenlik güçlerinin ses topu kullandığı iddialarını reddeden Vučić, “48 saat içinde kapsamlı bir soruşturma yürütüleceğini ve bu tür vahşi uydurmalar ve yalanlardan sorumlu olanların yetkili kurumlar önünde hesap vereceğini” söyledi.
İçişleri Bakanı Ivica Dačić de herhangi bir kötüye kullanım olmadığını savunarak, Sırbistan’ın “sözde ses topu dahil hiçbir yasa dışı yöntem kullanmadığını” ifade etti.
Protestodan bir ay sonra Sırp istihbarat servisi BIA, Rusya Federasyonu’nun Federal Güvenlik Servisi (FSB) tarafından hazırlanan ve BIA’nın sipariş ettiği bir raporu yayımladı. Raporda yüksek desibelli cihazların “protestolar sırasında kullanılmadığı” ve insanlar üzerinde kitlesel “psikolojik, moral ve fiziksel etki” oluşmadığı iddia edildi.
Politico’nun incelediği ve BIA ile bir bakanlık tarafından hazırlanan belgelere göre, protesto sonrası başlatılan soruşturma kapsamında hayvanlar üzerinde testler yapıldı.
Amaç, protestocuların tarif ettiği semptomların, Sırp yetkililerin polisin sahip olduğunu daha önce kabul ettiği ses topu etkileriyle uyumlu olup olmadığını belirlemekti.
Protestodan yaklaşık iki hafta sonra Sırp ve Rus istihbarat uzmanları, BIA’nın test sahasında bir grup köpeği topladı ve “vericinin biyolojik nesneler üzerindeki etkisini” değerlendirdi. Köpeklerin test deneği seçilme nedeni olarak “akustik etkilere yüksek hassasiyetleri” gösterildi.
Belgelerde, hayvanların Kaliforniya merkezli Genasys şirketi tarafından üretilen iki LRAD modeline — LRAD 100X MAG-HS ve LRAD 450XL — maruz bırakıldığı ve bunun “200, 150, 100, 50 ve 25 metre mesafeden” yapıldığı yazıyor.
Bu modellere ilişkin teknik veriler, sesin 150 desibele kadar çıkabildiğini; bunun da kalkış yapan bir jet uçağının gürültüsüne eşdeğer olduğunu gösteriyor.
Belgeler ayrıca testlerin, hayvan deneyleri için gerekli izinler olmadan yapılmış olabileceğine işaret ediyor.
Sırp insan hakları avukatı Danilo Ćurčić, köpeklerin Sırbistan Hayvan Refahı Yasası’na göre “ya deneylere ya da kötü muameleye maruz kaldığını” söyledi.
Ćurčić, Sırp yasalarının hayvan deneylerinin önceden kayıt altına alınmasını ve yetkili kurumlarca onaylanmasını; etik komisyon tarafından değerlendirilmesini zorunlu kıldığını, ayrıca “silah ve askeri ekipmanın test edilmesi” amacıyla hayvan deneylerini açıkça yasakladığını vurguladı.
Muhalif siyasetçi Radomir Lazović ise testleri, “Aleksandar Vučić’in mart ayında protestolar sırasında kendi halkına karşı ses topu kullanımını örtbas etmeye yönelik kampanyasının bir parçası” olarak nitelendirdi.
“Binlerce insan geçen yıl bu ses silahının güçlü etkisini bizzat yaşadı,” dedi.
FSB’nin köpekler üzerinde yapılan deneylere ilişkin raporunda ise şöyle denildi: “Temel ve test sinyalleri yayımlanırken biyolojik nesneler (köpekler) incelenen mesafelerde rahatsızlık (davranış değişikliği) hissetmedi. Köpekler testten üç gün sonra muayene edildi ve durumlarında herhangi bir değişiklik tespit edilmedi.”/BALKAN POSTASI